1. Het spel
Superagent is binnen het Kennislab 'agency van onderwijsprofessionals' van het kennisnetwerk Sprong Voorwaarts ontwikkeld met als doel het op een speelse manier versterken van de agency van (beginnende) leraren. Superagent is een set spelkaarten waarmee wordt gewerkt aan professionalisering van de deelnemers door middel van concrete opdrachten.
De spelkaarten bevorderen het zelfsturende vermogen (agency) van de deelnemers. Belangrijke voorwaarde is dat deelnemers buiten de gebaande paden en hun eigen routine durven denken. De spelkaarten sturen bewust op relatief kleine, haalbare acties die op korte termijn kunnen worden uitgevoerd om deelnemers te activeren om met hun eigen ontwikkeling en professionalisering aan de slag te gaan.
Een belangrijk onderliggend doel van de spelkaarten is 'een leven lang leren' door leraren.
2. Agency van leraren
Professionele agency van leraren is het bewust uitoefenen van invloed, keuzes maken of een houding aannemen in een specifieke situatie die invloed heeft op het werk van leraren binnen de school of daarbuiten en/of op hun professionele identiteit (Eteläpelto et al., 2013).
Bij agency gaat het erom dat je als leraar zelf pro-actief en bewust regie neemt over je eigen leerproces en/of onderwijs, je buiten gebaande paden durft te bewegen en zelf nadenkt over hoe je vorm zou kunnen geven aan je onderwijs.
Voor meer informatie en een korte animatie over agency, zie: han.nl/projecten/2021/stuurkracht-leraren
3. De vijf superagents
Elke superagent vertegenwoordigt een element/kwaliteit die belangrijk is bij het werken aan agency. De beschrijving van de rollen is grotendeels ontleend aan 'Characteristics of teachers as change agents' (van der Heijden et al., 2015).
De verbinder — Nelson Mandela
Voor de verbinder als change agent is samenwerking met anderen essentieel. Een verbinder is in staat om betekenisvolle samenwerkingen te vormen met collega's en anderen. Hij of zij is zich ervan bewust dat anderen nodig zijn om de eigen lespraktijk te verbeteren en het leren van leerlingen te bevorderen.
De ondernemer — Oprah Winfrey
De ondernemer neemt op verantwoorde wijze beslissingen en risico's, en motiveert collega's in het veranderingsproces. Het nemen van risico's is nauw verbonden met effectieve innovatie. De ondernemer uit zich door creatieve initiatieven zoals het opzetten van vakoverstijgende projecten.
De kenniswerker — Leonardo da Vinci
De kenniswerker is een levenslange leerling die altijd op zoek is naar nieuwe informatie en ideeën. Kenniswerkers zijn 'lifelong learners' die onderzoek gebruiken om verbeteringen aan te brengen en hun werk aan te passen aan nieuwe inzichten.
De reflector — Socrates
De reflector is constant bezig met (systematische) reflectie op zijn onderwijspraktijk en met het evalueren van de invloed die zijn onderwijs heeft op leerlingen. Nauw verbonden met de rol van kenniswerker.
De leermeester — Maria Montessori
De leermeester is een expert met uitgebreide onderwijskennis en -vaardigheden. Een verfijnd begrip van zowel leerstof als onderwijsstrategieën kenmerken de leermeester. Leermeesters zijn gepassioneerde en inspirerende leraren die hetzelfde willen bereiken bij hun leerlingen.
4. Reflectie na het spelen
Na het uitvoeren van de acties vindt reflectie op groepsniveau plaats. Tijdens deze reflectie kunnen onder meer de volgende vragen centraal staan:
- → Wat heeft het uitvoeren van deze actie met mij persoonlijk (als docent) gedaan?
- → Heeft uitvoering van de actie iets met de context gedaan en wat dan precies?
- → Heeft deze actie je zover gekregen om buiten je comfortzone te stappen?
- → Heeft deze relatief kleine actie aangezet tot iets groters?
Als uitgangspunt voor reflectie kunnen deelnemers de reflectiecyclus van Korthagen (2002) gebruiken, met vijf fasen: 1) handelen; 2) terugblikken; 3) bewustwording van essentiële aspecten; 4) alternatieven ontwikkelen; 5) uitproberen in nieuwe situatie.